Bệnh tai xanh ở lợn (PRRS): triệu chứng, cách phân biệt với dịch tả và xét nghiệm PCR

Cách nhận biết bệnh tai xanh (PRRS) ở lợn nái, lợn con và lợn thịt, phân biệt với dịch tả lợn châu Phi và dịch tả lợn cổ điển, và vì sao phải xét nghiệm PCR đúng con, đúng lúc mới khẳng định được bệnh. Theo tài liệu của WOAH và thông số sản phẩm của Yinrui Bio.

|9 phút đọc|Hướng dẫn về bệnh

Cần thông số kỹ thuật đầy đủ?

Tải catalogue đầy đủ với thông số chi tiết và danh mục chip xét nghiệm.

Cập nhật lần cuối: 12/11/2026 · Thông tin lâm sàng và chẩn đoán trong bài lấy từ trang thông tin bệnh PRRS của WOAH (Tổ chức Thú y Thế giới), Chương 3.9.6 Sổ tay chẩn đoán động vật trên cạn của WOAH và trang thông tin bệnh dịch tả lợn châu Phi, dịch tả lợn cổ điển của WOAH. Thông số sản phẩm lấy từ thông số kỹ thuật đã công bố của Yinrui Bio. Bài viết không phải hướng dẫn điều trị: hãy trao đổi với bác sĩ thú y của trại.

Trả lời nhanh

Không thể khẳng định bệnh tai xanh chỉ vì thấy lợn tím tai. Bệnh tai xanh, tên đầy đủ là hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp ở lợn (PRRS), theo WOAH có hai biểu hiện chính: rối loạn sinh sản ở lợn nái (sảy thai giai đoạn cuối, thai khô, thai chết lưu, lợn con sinh ra yếu và chết sớm) và bệnh hô hấp ở lợn con (thở khó, sốt, bỏ ăn, da ửng đỏ, tai tím xanh). Tai xanh chỉ là dấu hiệu thoáng qua, và nhiều triệu chứng trùng với dịch tả lợn châu Phi (ASF) và dịch tả lợn cổ điển (CSF). Muốn khẳng định phải xét nghiệm; với lợn đang ốm, PCR (RT-PCR) phát hiện ARN virus tai xanh trong huyết thanh hoặc mô là xét nghiệm trực tiếp nhất. Bệnh tai xanh không lây sang người.

Những điểm chính

  • Nguyên nhân: virus PRRS (PRRSV), một virus ARN. Hai loài PRRSV-1 và PRRSV-2 hiện lưu hành khắp thế giới (WOAH).
  • Chủng độc lực cao: xuất hiện ở Trung Quốc năm 2006, gây sốt 40–42°C ở mọi lứa tuổi, sảy thai ở nái và tỷ lệ chết cao ở lợn con theo mẹ, lợn cai sữa và lợn choai (WOAH).
  • Lấy mẫu lợn con, không chỉ lợn nái: virus trong máu có thể kéo dài vài tuần ở lợn con nhưng chỉ vài ngày ở lợn trưởng thành (Sổ tay WOAH). Huyết thanh của lợn con, lợn cai sữa đang sốt dễ cho PCR dương tính hơn huyết thanh của con nái đã sảy thai từ tuần trước.
  • Kháng thể xuất hiện muộn: phát hiện được sau 7–14 ngày nhiễm, đạt đỉnh sau 30–50 ngày, và dễ bị nhiễu bởi kháng thể mẹ truyền và vắc xin (Sổ tay WOAH).

Triệu chứng bệnh tai xanh theo từng lứa tuổi

Đối tượngBiểu hiện điển hình (WOAH)
Lợn náiPhối không đậu, sảy thai giai đoạn cuối, thai khô, thai chết lưu, lợn con sinh ra yếu và thường chết sớm; giảm sữa hoặc mất sữa
Lợn con theo mẹ, lợn cai sữaThở khó, thở bụng, sốt, bỏ ăn, lờ đờ, da ửng đỏ, tai tím xanh thoáng qua; tỷ lệ chết có thể cao, thường kèm nhiễm khuẩn kế phát
Lợn choai, lợn thịtThường chỉ có triệu chứng hô hấp nhẹ, hay bị bội nhiễm vi khuẩn
Lợn đực giống, hậu bị chưa phốiSốt thoáng qua, bỏ ăn; virus có thể thải qua tinh dịch

Mức độ bệnh rất khác nhau. WOAH lưu ý các chủng virus khác nhau nhiều về độc lực, có đàn nhiễm virus mà gần như không biểu hiện gì. Với chủng độc lực cao, lợn ở mọi lứa tuổi có thể sốt cao và chết nhanh, lúc đó bệnh tai xanh trông rất giống dịch tả.

Lợn ở miền Nam thường gọi là heo; bệnh tai xanh ở heo và bệnh tai xanh ở lợn là một bệnh.


Phân biệt bệnh tai xanh với dịch tả lợn châu Phi và dịch tả lợn cổ điển

Cả ba bệnh đều có thể gây sốt, da đỏ hoặc tím, sảy thai và chết. Bảng dưới đây cho thấy điểm khác nhau, nhưng không điểm nào đủ để kết luận bệnh nếu chỉ nhìn bằng mắt.

Tiêu chíBệnh tai xanh (PRRS)Dịch tả lợn châu Phi (ASF)Dịch tả lợn cổ điển (CSF)
VirusPRRSV (ARN)ASFV (ADN)CSFV (ARN)
Biểu hiện chínhRối loạn sinh sản ở nái + bệnh hô hấp ở lợn conSốt cao, da đỏ hoặc tím tái, xuất huyết, chết đột ngột ở mọi lứa tuổiSốt, nằm chồng đống, viêm kết mạc, táo bón rồi tiêu chảy, đi loạng choạng; tai và bụng tím sau vài ngày
Tỷ lệ chết (WOAH)Cao ở lợn con; với chủng độc lực cao cả lợn cai sữa và lợn choaiGần 100% ở thể cấp tínhTừ cao đến nhẹ hoặc không biểu hiện, tùy chủng
Thể nhẹĐàn nhiễm nhưng ít triệu chứngThể á cấp tính và mãn tínhSinh sản kém, lợn con sinh ra bị run bẩm sinh
Vắc xinCó vắc xin nhược độc và vắc xin vô hoạtTheo quy định của Nhà nướcCó vắc xin
Lây sang người?Không có bằng chứng (WOAH)KhôngKhông

WOAH cho biết dịch tả lợn cổ điển thể nặng rất giống dịch tả lợn châu Phi, và bệnh tai xanh nằm trong danh sách chẩn đoán phân biệt của dịch tả lợn châu Phi. Cách xử lý ba bệnh hoàn toàn khác nhau, từ tiêm phòng và kiểm soát bội nhiễm với tai xanh, đến dừng xuất nhập và tiêu hủy với dịch tả lợn châu Phi, nên phải xét nghiệm để biết đúng bệnh. Nếu có khả năng là dịch tả lợn châu Phi, hãy dừng xuất nhập lợn và báo ngay cho cơ quan thú y, không chờ kết quả xét nghiệm. Xem thêm bài dịch tả lợn châu Phi: triệu chứng, bệnh tích và xét nghiệm PCR.


Chẩn đoán bệnh tai xanh như thế nào

Theo Sổ tay chẩn đoán của WOAH:

Phương phápPhát hiện gìLưu ý theo WOAH
RT-PCR / real-time RT-PCRARN virusMột trong những xét nghiệm dùng nhiều nhất; độ nhạy và độ đặc hiệu cao, cho biết đang nhiễm; dùng được cho huyết thanh, mô, dịch miệng và tinh dịch
Phân lập virusVirus sốngKỹ thuật khó, cần tế bào đại thực bào phế nang lợn
ELISA, IPMA, IFAKháng thểTốt khi đánh giá cả đàn; mẫu đơn lẻ dễ nhiễu do kháng thể mẹ truyền và vắc xin; cần mẫu kép để thấy chuyển đổi huyết thanh

Có hai lưu ý quan trọng của WOAH khi áp dụng ngoài trại. Thứ nhất, phát hiện virus phải đi kèm triệu chứng lâm sàng mới kết luận tai xanh là nguyên nhân, vì nhiều con mang virus mà không phát bệnh. Thứ hai, virus tai xanh biến đổi di truyền rất mạnh và chưa có một quy trình RT-PCR nào phát hiện được mọi chủng, nên lợn có triệu chứng điển hình mà PCR âm tính thì cần trao đổi thêm với phòng thí nghiệm. Bài so sánh PCR và ELISA giải thích khi nào nên dùng xét nghiệm nào.

Lấy mẫu con nào, mẫu gì

  • Tốt nhất: huyết thanh hoặc máu toàn phần của lợn con, lợn cai sữa đang sốt; phổi, amidan hoặc hạch lympho của lợn mới chết.
  • Kém giá trị hơn: máu của nái đã sảy thai vài ngày. Ở lợn trưởng thành virus chỉ tồn tại trong máu vài ngày.
  • Giám sát đàn: WOAH cũng công nhận dịch miệng lấy theo ô chuồng và dịch thu khi thiến, cắt đuôi lợn con để chạy RT-PCR.

Cách ghi nhãn và vận chuyển mẫu có trong bài hướng dẫn lấy và xử lý mẫu thú y.


Xét nghiệm PCR bệnh tai xanh ngay tại trại

Hạng mụcChip xét nghiệm PRRSV của Yinrui Bio trên máy CarryOn
Mục tiêuVirus gây hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp ở lợn (PRRSV)
Phương phápPCR huỳnh quang thời gian thực (real-time PCR) trong chip vi lưu kín, dùng một lần
Loại mẫuMáu toàn phần, huyết thanh
Thời gian có kết quảDưới 60 phút, đã gồm tách chiết
Bảo quản chipNhiệt độ phòng (15–30°C), không cần chuỗi lạnh
Thiết bịMáy PCR cầm tay CarryOn P1000Q: 2,0 kg, pin khoảng 3,5 giờ, huỳnh quang 5 màu
Chạy song songCarryOn P4000Q: bốn mô-đun, chạy bốn chip khác nhau cùng lúc

Vì sao hữu ích khi cần phân biệt bệnh: cùng một mẫu máu có thể chạy trên chip xét nghiệm bệnh tai xanh PRRSV, chip ASFV và chip dịch tả lợn cổ điển CSFV. Trên máy P4000Q, ba chip chạy song song, bác sĩ thú y của trại có cả ba kết quả trong vòng một giờ thay vì chờ gửi mẫu về phòng thí nghiệm. Danh sách đủ 13 chip cho lợn có tại trang bộ kit xét nghiệm PCR cho lợn.

Đọc kết quả thế nào: nhiều đàn ở Việt Nam đã tiêm vắc xin tai xanh nhược độc. Trang sản phẩm của chúng tôi không công bố chip PRRSV phân biệt được virus vắc xin với virus thực địa, cũng không liệt kê chip phát hiện những chủng nào, vì vậy kết quả dương tính ở đàn vừa tiêm phòng, hoặc âm tính ở con có triệu chứng điển hình, cần được đánh giá cùng bác sĩ thú y và phòng thí nghiệm tham chiếu. Việc khẳng định chính thức do phòng thí nghiệm được cơ quan thú y chỉ định thực hiện.

Nhà phân phối và doanh nghiệp chăn nuôi có thể liên hệ với chúng tôi để nhận hồ sơ kỹ thuật và bộ đánh giá (1 thiết bị + 50 chip), hoặc xem trang thị trường Việt Nam.


Phòng bệnh: WOAH khuyến cáo gì

Không có thuốc tiêu diệt virus tai xanh. Kiểm soát bệnh dựa vào ngăn virus vào trại và ổn định đàn: kiểm tra tình trạng sức khỏe của lợn hậu bị và đực giống trước khi nhập, nuôi cách ly lợn mới nhập và xét nghiệm lại khi đến và sau 45–60 ngày trước khi nhập đàn, và tiêm vắc xin nhược độc hoặc vô hoạt (WOAH đánh giá là có hiệu quả) theo chương trình của bác sĩ thú y. Bệnh bội nhiễm do bác sĩ thú y quyết định điều trị theo từng ca. Khi đàn có dấu hiệu bất thường, hãy báo cho cán bộ thú y địa phương.


Nguồn tham khảo

  • WOAH, trang thông tin bệnh PRRS (triệu chứng theo lứa tuổi, đường lây, sức khỏe con người, phòng bệnh, vắc xin).
  • WOAH, Sổ tay chẩn đoán động vật trên cạn, Chương 3.9.6 PRRS (chủng độc lực cao 2006, thời gian virus huyết, loại mẫu, ưu và hạn chế của RT-PCR, thời điểm xuất hiện kháng thể).
  • WOAH, trang thông tin bệnh dịch tả lợn châu Phi và dịch tả lợn cổ điển.
  • Thông số kỹ thuật đã công bố của Yinrui Bio cho máy CarryOn P1000Q, CarryOn P4000Q và các chip xét nghiệm PRRSV, ASFV, CSFV.

Cần hỗ trợ chọn giải pháp PCR phù hợp?

Đội ngũ chúng tôi cung cấp tư vấn miễn phí và thiết bị demo cho khách hàng đủ điều kiện. MOQ: 1 thiết bị, 50 chip xét nghiệm. Thời gian giao hàng: 7-14 ngày.

Nhận tư vấn miễn phí

Câu hỏi thường gặp

Bệnh tai xanh có lây sang người không?

Không. WOAH cho biết chưa có bằng chứng virus tai xanh (PRRSV) lây nhiễm sang người. Đây là bệnh của lợn.

Thấy lợn tím tai có phải chắc chắn là bệnh tai xanh không?

Không. WOAH mô tả tai xanh chỉ là dấu hiệu thoáng qua, và da tím, đỏ cũng gặp ở dịch tả lợn châu Phi và dịch tả lợn cổ điển. Muốn khẳng định phải xét nghiệm, ví dụ RT-PCR, kết hợp với triệu chứng của đàn.

Nên lấy mẫu con nào để xét nghiệm PCR bệnh tai xanh?

Lấy con đang sốt, tốt nhất là lợn con hoặc lợn cai sữa, vì theo WOAH virus tồn tại trong máu vài tuần ở lợn con nhưng chỉ vài ngày ở lợn trưởng thành. Mẫu thường dùng là huyết thanh hoặc máu toàn phần; phổi, amidan, hạch lympho của lợn mới chết cũng dùng được trong phòng thí nghiệm.

Lợn đã tiêm vắc xin tai xanh có thể cho PCR dương tính không?

Có thể. Vắc xin nhược độc chứa virus tai xanh sống đã làm yếu. Chip PRRSV của chúng tôi không công bố khả năng phân biệt virus vắc xin với virus thực địa, nên kết quả ở đàn vừa tiêm phòng cần được đánh giá cùng bác sĩ thú y và phòng thí nghiệm tham chiếu.

Xét nghiệm PCR bệnh tai xanh tại trại mất bao lâu?

Trên máy CarryOn, chip xét nghiệm PRRSV cho kết quả trong chưa đầy 60 phút; tách chiết và real-time PCR đều tự động trong chip kín. Chip bảo quản ở nhiệt độ phòng (15–30°C).

Bài viết liên quan

Quick Inquiry

CarryOn Portable PCR Platform

Reply within 24 hoursISO13485

Sẵn sàng đưa xét nghiệm PCR đến phòng khám thú y của bạn?

Tham gia cùng các phòng khám thú y tại hơn 30 quốc gia đang sử dụng CarryOn để chẩn đoán nhanh chóng, chính xác.